ชัยภูมิ Only

ทาก ยุง และแมลงในป่าชัยภูมิ ป้องกันอย่างไรและทำอะไรเมื่อโดนกัด

29 สิงหาคม 2569

ลงจากเส้นทางริมลำห้วยในวันที่ฝนเพิ่งหยุด มีคนในกลุ่มก้มลงดูถุงเท้าแล้วร้องเสียงหลง จุดแดงบนผ้าสีขาวค่อยๆ ซึมกว้างขึ้นทั้งที่ไม่รู้สึกเจ็บเลยสักนิด ตัวการหลุดไปตั้งแต่เมื่อไรก็ไม่รู้ เหลือไว้แค่รอยเลือดที่ไหลไม่ยอมหยุด

ภาพแบบนี้เกิดขึ้นได้ในป่าชื้นของชัยภูมิช่วงหน้าฝน และมักทำให้คนที่ไม่เคยเจอตกใจเกินเหตุ จริงๆ แล้วทากเป็นเรื่องรับมือได้ ที่ต้องระวังกว่าคือแมลงและสัตว์บางชนิดที่ทำให้แพ้หรือป่วยได้ ขั้นตอนข้างล่างเรียงตั้งแต่ก่อนออกจากบ้านจนกลับถึงบ้าน

1. รู้ก่อนว่าจะเจออะไรในฤดูไหน

ทากชอบความชื้น จะชุกในหน้าฝนและช่วงหลังฝนใหม่ๆ ในป่าที่มีใบไม้ร่วงทับถม ริมลำห้วย และพื้นดินที่ร่มครึ้ม ส่วนลานหินทรายเปิดโล่งที่แดดส่องทั้งวันแทบไม่มีทาก เพราะผิวหินแห้งเร็ว ใครสงสัยว่าทำไมลานหินกับป่าชื้นถึงอยู่ใกล้กันได้ ลองอ่านที่มาของลานหินทรายและหน้าผาในจังหวัดแบบเข้าใจง่าย จะเห็นภาพว่าตรงไหนน่าจะชื้น ตรงไหนน่าจะแห้ง

ยุงมีทั้งปี แต่ออกหากินมากช่วงเย็นถึงค่ำและเช้ามืด โดยเฉพาะใกล้แหล่งน้ำ มดแดงทำรังบนต้นไม้ที่มีใบให้ห่อ ผึ้งและต่ออาจทำรังตามกิ่งไม้ ซอกหิน หรือใต้ชายคาอาคาร ส่วนงูมีได้ทั้งในป่า ลานหิน และพุ่มหญ้า

2. แต่งตัวและเตรียมของให้พร้อมตั้งแต่ที่พัก

ใส่กางเกงขายาวกับเสื้อแขนยาวเนื้อบาง ใส่ถุงเท้าที่ยาวพอจะสอดปลายขากางเกงเข้าไปได้ เสื้อผ้าสีอ่อนช่วยให้เห็นทากหรือมดที่เกาะอยู่เร็วขึ้น ส่วนเรื่องเลือกเนื้อผ้าและชั้นเสื้อให้เหมาะกับฤดู มีรายละเอียดในคำแนะนำเรื่องสีเสื้อและเนื้อผ้าสำหรับเดินในอุทยาน

หน้าฝนถ้าจะเดินในป่าชื้น ถุงกันทากช่วยได้มาก หน้าตาของมันคือผ้าเนื้อแน่นสวมทับถุงเท้า รูดขึ้นไปผูกหรือรัดไว้ใต้เข่า คล้ายกับปลอกรัดที่นักฟุตบอลใช้ล็อกสนับแข้งไม่ให้เลื่อนหลุด หน้าที่ต่างกัน แต่หลักเดียวกันคือต้องรัดแน่นพอดี ถ้าหลวมทากจะลอดเข้าทางขอบได้ ถ้ารัดแน่นเกินก็เดินได้ไม่นาน

ยากันยุงแบบทาหรือสเปรย์ ใช้ตามวิธีที่ฉลากบอก ทาเฉพาะผิวที่โผล่พ้นเสื้อผ้า และทาซ้ำเมื่อเหงื่อออกมาก บางคนใช้วิธีที่เล่าต่อกันมา เช่น ยาเส้นแช่น้ำหรือน้ำเกลือชุบถุงเท้าเพื่อไล่ทาก ได้ผลแค่ไหนแล้วแต่คนและแต่ละวัน จึงไม่ควรพึ่งวิธีเดียว ใครแพ้ง่ายหรือมีโรคประจำตัวที่เคยแพ้รุนแรง ให้พกยาที่แพทย์สั่งไว้ติดตัว

3. ระหว่างเดิน หยุดตรวจตัวเป็นช่วง

เดินกลางทาง ไม่แหวกพุ่มไม้ข้างทางเล่น และอย่านั่งบนขอนไม้หรือกองใบไม้ชื้นโดยไม่ดูก่อน ทุกครั้งที่หยุดพัก ก้มดูรองเท้า ถุงเท้า ขอบกางเกง และข้อมือ ทากที่ยังไต่อยู่บนผ้าดีดออกได้ง่ายกว่าตอนที่เกาะผิวแล้ว

ถ้าได้ยินเสียงผึ้งหรือต่อบินวนหนาตา ให้ถอยออกช้าๆ ไม่ปัดป้องหรือวิ่งตีมือ ไม่ขว้างของใส่รัง และไม่ใช้น้ำหอมกลิ่นแรงเวลาเข้าป่า ส่วนงู ส่วนใหญ่จะหลบไปเองถ้ารู้ว่ามีคนมา เดินเหยียบพื้นให้มีเสียง มองก่อนวางเท้าหรือวางมือบนซอกหิน และใช้ไฟฉายทุกครั้งที่เดินตอนค่ำ

4. ถ้าทากเกาะแล้ว อย่ากระชากออก

ทากที่เกาะแน่นแล้วไม่ควรดึงแรงๆ เพราะผิวรอบรอยกัดจะฉีกและแผลใหญ่ขึ้น วิธีที่ใช้กันคือใช้เล็บหรือขอบบัตรแข็งๆ ค่อยๆ เลื่อนเข้าไปใต้ส่วนปากที่ดูดอยู่ ให้หลุดออกจากผิว หรือถ้าไม่รีบ ปล่อยไว้มันจะหลุดเองเมื่ออิ่ม

เลือดที่ไหลนานกว่าแผลทั่วไปเป็นเรื่องปกติ ให้ใช้ผ้าสะอาดกดไว้สักพัก ล้างแผลด้วยน้ำสะอาด แล้วปิดแผลไว้ อย่าแกะหรือเกา เพราะแผลเล็กๆ ในป่าชื้นติดเชื้อได้ง่าย ถ้าแผลบวมแดง ร้อน หรือมีหนองในวันต่อมา ให้ไปพบแพทย์

5. ยุง มดแดง ผึ้ง ต่อ และงู ทำอะไรเมื่อโดนเข้าแล้ว

ยุงหรือมดแดงกัด ล้างด้วยน้ำสะอาด ประคบเย็นถ้าบวม และอย่าเกาจนเป็นแผล ผึ้งต่อย ถ้ายังมีเหล็กในค้าง ให้ใช้ขอบบัตรขูดออกด้านข้าง ไม่บีบ แล้วประคบเย็น

อาการที่ต้องรีบขอความช่วยเหลือคือหน้า ปาก หรือคอบวม หายใจลำบาก หน้ามืด หรือผื่นลามไปทั้งตัวหลังโดนต่อย นี่คืออาการแพ้รุนแรงที่ต้องโทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอดูอาการ คนที่โดนผึ้งหรือต่อต่อยหลายจุดพร้อมกัน ก็ควรไปโรงพยาบาลแม้ยังรู้สึกปกติ

ถ้าโดนงูกัด ให้ผู้ถูกกัดอยู่นิ่งที่สุด ถอดแหวนหรือกำไลบริเวณนั้นออกก่อนบวม ไม่กรีดแผล ไม่ดูดพิษ ไม่ไล่จับงู จำแค่ลักษณะคร่าวๆ หรือถ่ายรูปจากระยะห่างถ้าทำได้อย่างปลอดภัย แล้วโทร 1669 และรีบพาไปโรงพยาบาล

6. กลับจากป่าแล้ว เฝ้าดูอาการไข้

ยุงบางชนิดนำโรคได้ ทั้งไข้เลือดออกที่พบได้ทั่วไป และมาลาเรียที่ยังมีรายงานในพื้นที่ป่าบางแห่งของประเทศ ก่อนเดินทางเข้าป่าลึกหรือค้างคืนหลายวัน ให้ถามสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหรือโรงพยาบาลในพื้นที่ว่าช่วงนั้นมีโรคที่ต้องระวังเป็นพิเศษหรือไม่ อย่าเดาเอง

ถ้ามีไข้ ปวดหัว หนาวสั่น หรือปวดเมื่อยตัวผิดปกติภายในช่วงหลายวันถึงหลายสัปดาห์หลังกลับจากป่า ให้ไปพบแพทย์และบอกให้ชัดว่าเพิ่งไปค้างในป่าที่ไหนมา ข้อมูลนี้ช่วยให้แพทย์ตรวจได้ตรงจุดขึ้น

คนที่นอนค้างในอุทยาน ปิดซิปเต็นท์ทุกครั้งที่เข้าออก เก็บรองเท้าไว้ในเต็นท์หรือคว่ำไว้ และเคาะดูก่อนใส่ตอนเช้า ส่วนเรื่องการเลือกลานและของที่ต้องเตรียมสำหรับคืนในป่า อ่านต่อได้ที่การจองลานและจัดเต็นท์ให้นอนหลับสบายในอุทยานของชัยภูมิ

ดูสถานที่เที่ยวทั้งหมด ของดีประจำจังหวัด